و قدرى سركه بر وى بچكانند و بر بندگاه طلا نمايند . و اگر بر مفاصل خراجى بزرگ برآيد زود زود بشگافند تا ريم آن برآيد ، بعده تدبير اندمال جراحت نمايند . محافظت امعا : آن ست كه شراب مورد و قرص طباشير و رب به مىداده باشند و هر وقت ، خاصه در زمانى كه آبله در انحطاط افتد ، زيرا كه چون آبله از ظاهر تن روى به كمى نهد ، گاه باشد كه بقيهء ماده به امعا ريزد ، پس در اين صورت رعايت امعا ضرورى باشد . فائده ، در اطعمه و اشربهء مجدورين و محصوبين بدانند كه در جدرى هر چه سرد بود و مائل به خشكى باشد مناسب است چون پست جو و پست عدس ، به آب انار ترش ، يا به آب غوره ، يا به آب ريواج ، آميخته . و اگر طبع خشك باشد و در سينه و حلق درشتى باشد ، اما حرارت سخت عظيم نبود ، پست جو به جلاب دهند و اشياى ترش منع نمايند . و آنجا كه طبع نرم باشد و حرارت عظيم بود و سينه و حلق درشت ، پست را مكرر بريان كنند و با قرص طباشير قابض آميزند و بخورانند . و اگر نرمى طبع مفرط بود ، كشكاب را از كشك بريان و اناردانه و تخم خشخاش كه هر سه برابر باشد مرتب سازند و بدهند . و اگر در حلق درشتى بود و بىخوابى باشد از كشك بريان و تخم خشخاش كشكاب پزند و انار دانه موقوف سازند و ديگر صنائع حسب وقائع موقوف بر رأى طبيب است . اما مادهء حصبه ، از آن كه وى سياه‌تر مىباشد و صفراى سوخته خون را تباه مىكند ، هر چه به او دهند بايد كه سرد و تر باشد ، چون كشكاب و مانند آن و در كشكاب حموضات نيز آميزند ، اگر سرفه نبود به آب تربز و به آب خرفه و آب كدو و امثال آن مفيد است ، ليكن اين اشيا بىترشى نتوان داد . و ديگر اغذيهء مروّجه فى كل بلاد هرچه مناسب باشد تجويز بايد كرد . و بدانند كه ترنجبين و بنفشه و آب جلاب در حصبه منهىٌ عنه است . انتباه [ هر گاه در فصلى ظهور جدرى و حصبه شائع بود ] هر گاه در فصلى ظهور جدرى و حصبه شائع بود ، اطفال را كه كم از ده ساله‌اند به وضع محاجم يا به ارسال علق خون بكشند و هر چه در باب احتياط از او بالا گذشت به عمل آرند ، مرضعه را فصد كنند و مسهل دهند و احتياط در غذا مرعى دارند . و شير و شيرينى و شراب و گوشت و بادنجان و امثال آن و خرما و خرپزه و عسل و انجير و انگور و مانند آن و هر چه گرم و خون‌افزا و مهيج صفرا باشد از مرضعه و مرتضع بازدارند . و به آب فواكه طبع اطفال ملايم دارند و از گشتن در آفتاب و دويدن و نزد آتش نشستن و جز آن ، هر عملى كه مسخِّن بود منع شديد بايد كرد . و بهترين اغذيه در اين موسم بُقُول سرد و حموضات است . و تناول گوشت گاه گاه اگر به بقول و حموضات اصلاح داده باشند مجوز است . و استعمال شربت عناب و شربت گذر و سكنجبين و سفوف طباشير و قرص كافور و امثال آن مفيد است . و غسل كردن به آب سرد نافع . و شير اسپ قدرى نوشانيدن مانع بروز آبله در آن سال است . و اگر برآيد زياده بر چند عدد نباشد و از مجربات مكرّره است . تنبيه [ در بيان تدابير ثلاثه در آبله ] بسيار باشد كه چون آبله برآيد ، خود به خود شقر شود و حاجت به پزانيدن و خشك كردن و خشك ريشه جدا كردن نيفتد و گاه باشد كه بدين احتياج شود ، لهذا اين تدبير ثلاثه مذكور مىشود . تدبير پزانيدن آبله بايد دانست هر گاه آبله برآيد و تپ و بيقرارى و تلواسه كمتر شود و نبض و نفس به حال طبيعى آمده باشد و بدانند كه آبله دير خواهد پخت ، بايد كه بابونه و اكليل الملك و بنفشه و خطمى و سبوس گندم